Dichtheid en gewicht

Dichtheid, hoeveel massa in een bepaald volume past, is een van de nuttigste voorspellers van hoe hout zich gedraagt. Dichter hout zoals eiken en esdoorn is doorgaans zwaarder, harder en beter bestand tegen deuken, waardoor het favoriet is voor vloeren en zwaar gebruikt meubilair. Lichter hout zoals grenen of ceder is makkelijker te bewerken en te tillen, wat het populair maakt voor schappen, wandpanelen en doe-het-zelfprojecten waarbij gewicht zwaarder weegt dan maximale slijtvastheid.
Sterkte en hardheid
Sterkte beschrijft hoeveel belasting hout kan dragen voordat het buigt of breekt, terwijl hardheid de weerstand tegen deuken en oppervlakteslijtage beschrijft. Houtbewerkers verwijzen vaak naar de Janka-hardheidsschaal, die de kracht meet die nodig is om een stalen bal tot de helft in een houtmonster te drukken. Sterkte varieert ook per richting: hout is veel sterker in de lengterichting van de nerf dan dwars erop, en daarom worden constructiebalken altijd zo geplaatst dat de nerf over de volledige lengte van de overspanning loopt.
Soortelijk gewicht als snelle vergelijking
Soortelijk gewicht, de verhouding tussen de dichtheid van hout en die van water, biedt een eenvoudige manier om houtsoorten te vergelijken zonder laboratorium. Balsa zit onder de 0,2 en behoort daarmee tot de lichtste commercieel verkrijgbare houtsoorten, terwijl lignum vitae boven de 1,0 kan uitkomen en daadwerkelijk zinkt in water. De meeste hardhoutsoorten die geschikt zijn voor meubels vallen in een middenbereik van ongeveer 0,5 tot 0,8: dicht genoeg om slijtvast te zijn, zonder moeilijk met de hand te bewerken te worden.